14 سال گذشت؛ افلاک نماي نيشابور همچنان اندر خم يک کوچه...
نيشابور باسابقه درخشان علمي و با برخورداري از وجود عارفان، عالمان و دانشمندان بي شمار از جمله عطار و خيام، فضل بن شاذان، کمال الملک و... شايسته آن است که مجموعه بزرگي چون «افلاک نماي خيام» را در دامن خود داشته باشد اما قصه تلخ اجراي اين پروژه آن قدر به درازا کشيده که همه اقشار مردم از محصل و دانشجو، کارمند و کاسب، غريبه و آشنا و... وقتي از سرانجام اين پروژه مي پرسند پاسخ روشني دريافت نمي کنند... حدود ۱۴ سالي از کلنگ زني افلاک نماي خيام که يکي از بزرگ ترين افلاک نماهاي دنياست، مي گذرد و با وجود پيشرفت ۸۳ درصدي در احداث ساختمان و کره اصلي آن، براي ادامه پروژه امروز و فردا مي شود...
کلنگ احداث مجتمع اخترشناسي و افلاک نماي خيام در ۲۶ آبان ماه سال ۱۳۷۷ توسط وزير وقت علوم، تحقيقات و فناوري در جوار آرامگاه خيام در زميني به مساحت حدود ۸ هکتار به زمين زده و قرار شد توسط انجمن علمي و فرهنگي عمر خيام نيشابوري و حمايت و پشتيباني مردم فرهنگ دوست و علاقه مند ساخته شود.اين پروژه به گفته کارشناسان يکي از بزرگ ترين افلاک نماهاي خاورميانه است که در دنيا کم نظير و از جمله مراکز پژوهشي و طرح هاي علمي و گردشگري مهم در ايران است. اين طرح با وجود اهميتي که از لحاظ علمي، فرهنگي و گردشگري دارد، مورد کم توجهي برخي مسئولان واقع شده است.ساخت اين گنبد مينايي، ابهام هايي را پديد آورده و سوال هاي زيادي را در ذهن مردم ايجاد کرده است، که سرانجام احداث آن به کجا خواهد انجاميد...
در تبيين اهداف مهم احداث اولين افلاک نماي کشور، احياي شخصيت علمي حکيم عمر خيام نيشابوري به عنوان الگوي مناسب به ويژه براي دانش پژوهان جوان و جامعه علمي کشور، کمک به توسعه علمي و دانشگاهي در علم فيزيک، رياضي و اخترشناسي، توسعه انجمن هاي علمي آماتوري ميان جوانان و دانشجويان در رشته هاي مختلف اخترشناسي و نجوم و رياضيات، احداث مرکزي جذاب براي گردشگران داخلي و به ويژه گردشگران خارجي و... از جمله مهم ترين اهداف احداث اين مرکز بيان شد.
يک روزنامه کشوري در تاريخ 86.7.15 نوشته بود: با خريد تجهيزات افلاک نماي خيام نيشابور در آخرين جلسه شوراي اقتصاد به صورت رسمي موافقت شد.نماينده سابق نيشابور در گفت و گو با اين روزنامه اعلام کرده بود در جلسه شوراي اقتصاد مورخ 86.7.1 در محل سازمان مديريت و برنامه ريزي در اجراي بند «و» ماده ۲۸ قانون برگزاري مناقصات و بند «د» ماده ۱۳ قانون برنامه توسعه با خريد تجهيزات افلاک نماي خيام نيشابور به مبلغ ۵۷ هزار و ۱۴۹ ميليون ريال به صورت ترک تشريفات مناقصه موافقت شد.«غلامحسين مظفري» يادآور شده بود: اين تجهيزات از شرکت «کارل زايس» کشور آلمان خريداري مي شود.وي که به عنوان رئيس هيئت امنا در زمان آغاز به کار پروژه افلاک نما، فرماندار نيشابور بود، افزود: به طور همزمان تأسيسات پروژه و تجهيزات داخلي نيز از محل اعتبارات مصوب که قبلاً دريافت شده است و در اختيار دانشگاه فردوسي مشهد است انجام خواهد شد و بدين ترتيب پيش بيني مي شود با توجه به دوره تجهيز که مدت يک سال است در سال ۸۷ پروژه افلاک نما به بهره برداري برسد.
دبير انجمن علمي و فرهنگي حکيم عمر خيام نيشابوري در گفت و گو با خراسان رضوي اظهار کرد: علت به تعويق افتادن پروژه، امضا نشدن قرارداد و شرايط کنوني ناشي از تحريم هاست.
«سماواتي» گفت: ۵ سال است که ۸ ميليارد تومان پول مجموعه افلاک نماي خيام در حساب ارزي دانشگاه فردوسي مشهد است و به علت تحريم ها، قرارداد بين شرکت زايس و دانشگاه منعقد نمي شود.وي در مورد اين که «مظفري» نماينده سابق مردم در مجلس شوراي اسلامي قراردادي را با دانشگاه و شرکت زايس به صورت سه جانبه امضا کرده و مقرر شده بود پروژه در سال ۸۷ به بهره برداري برسد نيز گفت: اين مسئله صحت ندارد و من از سال ۷۶ دبير اين انجمن هستم و هيچ قراردادي بسته نشده است و اگر قراردادي امضا شده بود بايد کالاها تحويل مي شد.«سماواتي» در مورد خريد تجهيزات قبل از تحريم گفت: قبل از تحريم، قرارداد خريد و تحويل پرده داخلي افلاک نما منعقد شد و پرده را تحويل گرفتيم که موجود است ولي براي بقيه تجهيزات، هيئت امنا پي گير انعقاد قرارداد است و «شرکت زايس» مدارکي را از ما خواسته است که براي عقد قرارداد فرستاديم تا آن ها بتوانند مسئولان خود را توجيه کنند چون اين کالاها نبايد هيچ ربطي به تحريم داشته باشد بلکه کار يک پروژه فرهنگي است.
وي در مورد اين که چرا پول به حساب ارزي دانشگاه واريز شده است؟ گفت: مبلغي را که نهاد رياست جمهوري تخصيص داده به حساب ارزي دانشگاه فردوسي واريز شد اما تلاش شد تا مبلغ به حساب نيشابور واريز شود که مورد قبول واقع نشد. وي افزود: در آخرين جلسه هيئت امنا که نماينده دانشگاه فردوسي هم در آن حضور داشت قرار شد موضوع پي گيري شود و به شکلي قرارداد بسته شود و رايزني هايي نيز در حال انجام است که قرارداد امضا شود تا بتوانيم تجهيزات را وارد کنيم و پروژه به بهره برداري برسد.وي در پاسخ به اين سوال که آيا رئيس هيئت امناي پروژه فرماندار است يا خير؟ پاسخ داد: «خير؛ هيئت امنا ۴۵ عضو دارد که بعضي در تهران و بعضي در مشهد و همچنين در نيشابور مستقرند و فرماندار در اين ميان، هيچ نقشي ندارد.»
سماواتي در پاسخ به اين که مقصر کيست؟ اذعان داشت: ۶ سال است که اين مشکل به وجود آمده و دليل اصلي به نظر من تحريم هاست و هيئت امنا هم فعال کار مي کند و در واقع شخصي در اين موضوع مقصر نيست. وي همچنين درباره احداث مشروط دانشکده نجوم در اين مجموعه اظهار داشت: در آخرين صحبتي که با وزير صورت گرفت، اعلام شد: اگر قرارداد املاک منعقد و دستگاه ها نصب شود با احداث دانشکده نجوم در نيشابور موافقت و اعتبارات لازم پرداخت مي شود و تا اين اعتبارات هزينه نشود، اعتبار ديگري هم داده نمي شود.
افلاک نماي حکيم عمر خيام نيشابوري سال ۷۹ توسط انجمن علمي و فرهنگي خيام نيشابوري همزمان با نهصدمين سالگشت خيام با حضور وزير علوم وقت کلنگ زني شد.رئيس اداره عمران فرمانداري نيشابور در ادامه به خراسان رضوي گفت: پروژه ساخت افلاک نماي نيشابور توسط عده اي از خيران فرهنگي و فرهنگ دوست، علم دوست و دانشمند پيشنهاد و در نهايت احداث پروژه در سال ۷۹ طراحي شد.هزينه ساخت «کره» اصلي افلاک نما توسط يکي از خيران نيشابوري (حاج حسين رباطي) تامين و هزينه «يال» شرقي افلاک نما نيز توسط اداره فرهنگ و ارشاد اسلامي پرداخت شد اما محوطه سازي و فضاي سبز و قسمت هاي بيروني از محل اعتبارات دولتي و شهرداري انجام شده است.
«گياهي» اظهار کرد: در اواخر دولت قبل براي خريد و تجهيز اپتيکي، مسئولان سازمان مديريت وقت اصرار داشتند که اعتبار بايد به حساب يک دستگاه اجرايي ريخته شود و چون هيئت امنا به صورت شخصي اداره مي شد، نمي توانستند بودجه را پرداخت کنند. از آن جا که اين پروژه بار علمي و فرهنگي و دانشگاهي دارد به اجبار بايد از طريق وزارت علوم بودجه به حساب يکي از دانشگاه ها واريز مي شد و در سال ۸۴ هم دانشگاه نيشابور زيرمجموعه دانشگاه فردوسي بود و عملاً امکان پذير نبود که بودجه مستقيم در اختيار دانشگاه نيشابور قرار بگيرد، لذا پس از پي گيري هاي بسيار، مسئولان به اين نتيجه رسيدند که اعتبارات به حساب دانشگاه فردوسي واريز شود تا انعقاد قرارداد بين دانشگاه فردوسي و شرکت زايس آلمان براي خريد تجهيزات اپتيکي انجام شود.
وي تصريح کرد: چون بحث تجهيزات افلاک نما منحصر به فرد و متولي اصلي آن شرکت هاي آلماني و در راس آن شرکت «زايس» بود، لذا شرکت «زايس» و دانشگاه فردوسي بايد وارد گفت وگو مي شدند، اما چون بودجه در اختيار دانشگاه فردوسي بود، بايد عملاً تفاهم نامه اي توسط دانشگاه امضا مي شد.
وي گفت: در ادامه مسئولان مربوطه را متقاعد کرديم که پي گير کار باشند تا ارتباطي بين شرکت «زايس» و دانشگاه فردوسي برقرار شود. تفاهم نامه ها و پيش نويس هاي مختلفي به دانشگاه فردوسي ارسال شد که بعضي را دانشگاه و بعضي را مسئولان شرکت «زايس» قبول نداشتند و زماني که کار به نتايج مطلوبي رسيد، بحث تحريم ها پيش آمد و کار کاملاً متوقف شد.گياهي افزود: اکنون چون ايران در تحريم است، فروش امکانات و تجهيزات به کشور با مشکل مواجه شد و عملاً شرکت «زايس» نمي توانست اين کار را انجام دهد. اگر چه انجمن نجوم ايران با اين استدلال که اين تجهيزات کاملاً جنبه علمي دارد به صورت مکرر پي گير موضوع بوده است اما همچنان اين قضيه ادامه دارد.طولاني شدن روند ساخت افلاک نما باعث شده تا عمر مفيد برخي از قسمت هاي اين پروژه به اتمام برسد. البته تکميل محوطه سازي در دستور کار شهرداري قرار گرفته است و براي امسال در متمم بودجه، اعتباري در حدود ۶۰ ميليون تومان براي محوطه سازي افلاک نما ثبت شد و شهرداري قول داد در صورت کمبود اين اعتبار، در بودجه سال آينده نيز مبلغي را در دستور کار قرار دهد.يک عضو کانون نجوم آماتوري حکيم عمر خيام نيشابوري و پژوهشگر در زمينه استهلال با اعلام اين مطلب به خراسان رضوي گفت: احداث افلاک نماي نيشابور داستان غم انگيزي دارد. مقارن با برگزاري کنگره جهاني خيام در نيشابور در زمان وزارت دکتر معين در وزارت علوم، تحقيقات و فناوري، موضوع احداث اين افلاک نما در محدوده خيام مورد بحث و بررسي قرار گرفت. «عظيمي نژاد»در ادامه گفت: با طي روند اداري فرساينده اي موضوع نهايي و کلنگ اين پروژه علمي -گردشگري هم به زمين زده شد و وزير وقت علوم هم قول تاسيس پژوهشکده نجوم و اختر فيزيک را داد اما مراحل نهايي اجراي عمراني همچنان بلاتکليف است.عضو هيئت موسس و عضو سابق کانون نجوم آماتوري حکيم عمر خيام هم گفت: مشکلات موجود در افلاک نما به خاطر اين بود که کار بيشتر نمايش بيروني داشت و به مقوله کار علمي توجهي نمي شد. «بيضايي» افزود: دبير وقت انجمن علمي و فرهنگي خيام که الان هم دبير مجموعه است، چون خودش خبرنگار صداوسيما بود بيشتر کارهاي خبري را انجام مي داد وچندان علاقه اي به کار علمي نشان نمي داد.وي دليل عقب ماندگي احداث افلاک نما را کم کاري و عملکرد ضعيف برخي مسئولان بيان کرد و گفت: چند گروه آمدند و خوب کار کردند ولي خيلي زود همه رفتند و اين واضح است که به عقيده من افرادي هستند که نمي خواهند کار پيشرفت کند و مانعي هستند تا دلسوزان را فراري دهند.
در ادامه اين گزارش، خبرنگار ما به دنبال انعکاس ديدگاه هاي فرماندار نيشابور درباره موضوع افلاک نما شد که متاسفانه «سيدجلال هاشمي» با وجود وعده هاي پي در پي در نهايت از پاسخ دادن به سوالات خراسان رضوي طفره رفت و پي گيري هاي خبرنگار ما براي گفت وگو با «غلامحسين مظفري» (نماينده سابق نيشابور) براي درج ديدگاه هاي وي هم به جايي نرسيد.
